معرفی شهرستان نیشابور
شهرستان نیشابور دومین شهر بزرگ استان خراسان رضوی پس از مشهد است. این شهر در دامنه های رشته کوه های بینالود و در شمال شرق ایران قرار گرفته است و از مهمترین مراکز تاریخی، گردشگری و صنعتی برای کشور و منطقه می باشد و همچون نمادی از تاریخ و فرهنگ ایران نامبرده می شود. جمعیت شهرستان نیشابور بیش از 500.000 نفر و سیامین شهرستان پرجمعیت ایران است. همچنین پس از شهرستان مشهد در استان خراسان رضوی و شهرستان زاهدان در استان سیستان و بلوچستان، رتبه سوم را در شهرستانهای کرانه شرقی ایران و همچنین رتبه دوم را در میان شهرستانهای استانهای سهگانه خراسان (خراسان شمالی، خراسان رضوی و خراسان جنوبی) دارا می باشد. تنوع اقلیمی دشت نیشابور پدیدآور زنجیره پرشمار و متنوع محصولات گیاهی و دامی است که گنجینه ارزشمند غذایی این سرزمین را تشکیل میدهند. از جمله این محصولات می توان به ریواس، کمای، سبزی نیشابور، فراورده های لبنی نیشابور، فراورده های نانی و تافتانی، گیاهان دارویی و میوه ها و محصولات باغی و جالیزی (قطب شرق کشور و پایتخت آلو بخارای ایران) اشاره كرد.
بخش صنعت نیشابور
در شهرستان نیشابور 400 واحد صنعتی پویا وجود دارد و این شهر دومین قطب صنعتی استان پس از مشهد می باشد. اقتصاد این شهرستان بر پایه کشاورزی – دامپروری، بازرگانی و برخی صنایع دستی و کارخانه ای استوار است. برخی از کارخانه های فعال صنایع غذایی نیشابور عبارتند از لبنیات، بافندگی، لوازم خانگی، خودروسازی، مصالح ساختمانی و صنایع غذایی که اکثر این صنایع در شهرک صنعتی خیام مستقر می باشند. در حال حاضر این شهرک صنعتی، 2 فاز به مساحت 246 هکتار را دارا می باشد و دومین شهرک صنعتی فعال استان به لحاظ حجم سرمایه، تعداد و ترکیب صنایع می باشد. علاوه بر این شهرک صنعتی ، کارخانجات متنوعی در سطح شهرستان شامل وسایل گازسوز خانگی، فولاد خراسان (یکی از سه شرکت بزرگ تولید کننده فولاد در ایران) صنایع وابسته به خودروسازی و صنایع لبنی وجود دارد.
اقتصاد این شهرستان بر پایه کشاورزی-دامپروری، بازرگانی و برخی صنایع دستی و کارخانهای استوار است. تابستانهای خشک و گرم، زمستانی سرد و کوتاه از خصوصیات آب و هوایی منطقه نیشابور میباشد. با توجه به اختلاف زیاد ارتفاع (حدود ۲۳۰۰ متر) بین دشت نیشابور و کوههای منطقه، شرایط خاص آب و هوایی در این شهرستان حاکم بودهاست. این بخش به دلیل شرایط مناسب آب و هوایی، خاک حاصلخیز و منابع آب سطحی و زیر سطحی غنی، قطب کشاورزی استان محسوب می شود. از سوی دیگر با استقرار دومین شهرک بزرگ صنعتی استان در این بخش، اکنون به عنوان قطب صنعتی استان نیز
محسوب می گردد. حدود ۷۶ گونه فرآورده کشاورزی در شهرستان نیشابور کشت میشود که از این میان باقلا، ریواس، آلو، سیب و سبزیهای نیشابور شهرت دارند. مهمترین فراوردههای کشاورزی در شهرستان نیشابور گندم، جو، ذرت، پنبه، باقلا، عدس، لپه، ماش، نخود، تره، ریحان، جعفری، ترخون و شنبلیله و میوههای تابستانی میباشد. حدود ۹۰ درصد تولید باقلای استان، در نیشابور انجام میگیرد. ریواس و شربت آن یکی از رهآوردهای نیشابور شمرده میشود. در خرداد ۱۳۹۵، حدود 1100000 تن ریواس در شهرستان نیشابور برداشت شده است. همچنین حدود ۷۰۰ هکتار از زمین های شهرستان نیشابور برای تولید سبزی به کار می رود.
استان خراسان یکی از مهمترين قطبهاي صنايع غذايي كشور است و پس از صنعت نساجي، صنعت غذا بزرگترين صنعت استان محسوب ميشود. گستردگی حوزة فعاليتهای اين صنعت از يک سو و ضرورت رعايت استانداردها و ارتقاء کيفيت محصولات از سوی ديگر موجب شده است تا صاحبان اين صنعت، تحقيق و پژوهش را به عنوان يکی از حلقههای اجتناب ناپذير مجموعه مديريتی خود مورد توجه قرار دهند.
صنایع غذایی نیشابور پس از مشهد به عنوان قطب صنعت غذای استان شناخته می شود و محصولات متنوع بخصوص فراورده های لبنی و شیر در آن تولید می شود. بر اساس گزارشات نيشابور بزرگ ترين توليد كننده شير در كشور مي باشد و روزانه حدود 180 تن شير مازاد به مناطق ديگر كشور صادر مي شود.
مهمترین و معروفترین محصول کشاورزی نیشابور آلو می باشد. علاوه بر اين شهر خرو نيشابور با بيش از ۴۰۰هکتار باغ آلو به عنوان بزرگ ترین تولیدکننده و صادرکننده آلو در کشور است که به همین دلیل به «پایتخت آلوی ایران» معروف است. براساس آمارسازمان FAO، ايران در سال 2018 با توليد بیش از 300.000 تن آلو، يكي از توليد كنندهای مهم اين محصول در دنيا محسوب مي شود و شهر خرو در استان خراسان رضوي با توليد حدود 50.000 تن، بزرگ ترين توليد كننده آلو در كشور شناخته مي شود.
120 واحد صنایع غذایی در نیشابور وجود دارد که هم اکنون 85 واحد آن به صورت فعال مشغول تولید مواد غذایی متنوع می باشند. واحد هاي توليدي نيشابور عبارتند از: 18 واحد لبنیات، 15 واحد فراورده هاي آردي، 8 واحد فراورده هاي حجيم شده، 3 واحد توليد قند و شكر، 4 واحد فراورده هاي گوشتي، 6 واحد توليد روغن، 5 واحد توليد نمك، 5 واحد توليد روغن، 3 واحد افزودني و ادويه، 6 واحد رب، كمپوت و كنسرو و لواشك، 4 واحد آشاميدني و سردخانه، 9 واحد فراوري سبزيجات و ميوه ها، 4 واحد شيريني وقنادي، 1 واحد چاي.
اصولا ايجاد هر تاسيساتي در پي احساس نياز به آن تاسيسات است. نیشابور دارای تولیدات کشاورزی و دامپروری بالقوه ای است. اما متاسفانه مدیریت نامناسب آن ها و گاهی عدم اطلاع از روش های نوین تولید و کاربرد ضایعات جهت تولید فراورده های جدید باعث شده است سالیانه حجم وسیعی از این فراورده ها و ضایعات آن ها هدر رود. در حالیکه این مواد می توانند در چرخه تولید قرار گرفته و علاوه بر تامین نیاز غذایی مردم، سودآوری خوبی برای شهرستان داشته باشند.
تحقیقات و پژوهش در صنایع غذایی ميتواند به عنوان هسته اوليه در شكلگيري هدف فوق عمل كند. به اين ترتيب كه مشكلات واحدهاي موجود تا حد زيادي از طريق همكاري متقابل حل گردد و علاوه بر آن پتانسيل احداث واحدهاي جديد مورد مطالعه قرار گرفته و پيشنهادهاي مستدل و معقول به صنايع داده شود.
تحقیقات علوم و صنایع غذایی می تواند در گروه های مختلف پژوهشی ایجاد شود که هر کدام تحقیقات علمی و روش های نوین تولید را در اختیار تولیدکنندگان و علاقمندان صنعت غذا قرار دهند. شاید بتوان گفت مهمترین گروه های تحقیقاتی که در ابتدای کار می توانند جهت بهبود وضعیت کشاورزی و صنعت نیشابور ایجاد شوند گروه های پژوهشی فراورده های لبنی، محصولات نانوایی و صنایع پخت و میوه و سبزی می باشند.
رشته علوم و صنایع غذایی بررسی وضعیت موجود
جذب دانشجو در این دانشگاه از سال ۱۳۹۵ در رشته علوم و صنایع غذایی گرایش کنترل کیفیت مواد غذایی در مقطع کارشناسی صورت گرفته است. منابع انسانی این گروه مشتمل بر سه عضو هیات علمی با مراتب علمی دو نفر استادیار و یک نفر دانشیار می باشد. از نقاط قوت این گروه توانایی اساتید در زمینه تدریس تمامی سرفصل های وزارت، حمایت مسئولین دانشگاه از گروه، امکان تعامل و همکاری مناسب با معاونت های غذا و دارو، درمان و بهداشت، توانایی برگزاری سمینارها و همایش های علمی در دانشگاه، امکان و توانایی برگزاری کارگاه های آموزشی و پژوهشی، توانمندی اساتید در زمینه های اجرایی و مدیریتی، حضور اعضای هیئت علمی به صورت تمام وقت، وجود آزمایشگاه تخصصی صنایع غذایی و از جمله نقاط ضعف می توان به کافی نبودن نیروی انسانی اداری و آموزشی و عضو هیئت علمی مطابق چارت تشکیلاتی، نداشتن فضای آزمایشگاهی کافی، کافی نبودن بودجههای آموزشی و پژوهشی، عدم وجود کارشناسان به اندازه کافی در گروه و آزمایشگاه اشاره کرد.